پێگەی خوێنەر لە هونەری میتاڕۆماندا: ڕۆمانى "ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان" و "گێلاسی خوێن"ی عەتا محەمەد بە نموونە

Bestoon  Arf Aziz; Hiwa  Karim Hussain

doi:10.25098/9.1.3

Authors

Bestoon Arf Aziz Department of General Education, World University- Sulaimani, Sulaimani, Iraq& Department of Kurdish Language, College of Primary Education, Sulaimani University, Sulaimani, Iraq
Hiwa Karim Hussain Department of Kurdish Language, College of Primary Education, Sulaimani University, Sulaimani, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.25098/9.1.3

Keywords:

Meta-novel, Reader, Narrative, Imagination, Ata Mohammed

Abstract

The meta-novel is an advanced narrative form within the novelistic tradition that has emerged as a symbol of postmodern literary growth. This genre goes beyond traditional storytelling approaches by emphasizing self-referentiality and questioning the distinction between fiction and reality. Unlike standard narratives, the meta-novel engages in self-examination, emphasizing internal construction above external depiction. It accomplishes this through techniques like as reader engagement and dialogue, tales nested inside narratives, and critical comments on the writing process. The meta-novel aims to disrupt the usual dialectical relationship between writer, text, and reader, resulting in a more engaged and self-aware literary experience.

References

• ڕۆمان

- محەمەد، عەتا(2019), ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان..عەبدولخالق خەونی بە کتێبێکی ترەوە دەبینی، چاپی دووەم, ناوەندی بڵاوکردنەوەی ئەندێشە، سلێمانی.

- محەمەد، عەتا(2007), گێلاسی خوێن، یانەی قەڵەم، چاپخانەی یاد، سلێمانی.

• کتێب

بە زمانی کوردی

- العشری، فتحی(2013) ناتالی ساروت و هەڵچوونەکان و ڕۆمانی نوێ، و: لەتیف هەڵمەت، چاپخانەی ڕەهەند، سلێمانی.

- بەرزنجی، عەبدوڵڵا تاهیر- بەرزنجی، عەلی تاهیر"د"(2024)، کلیلدان، فەرهەنگی ئەدەب و ڕەخنە، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

- ڕۆژبەیانی، زاهیر(2008)، چیرۆکی هونەریی کوردی- شێوە و شێواز و بونیاد، چاپخانەی خانی، چاپی دووەم، هەولێر.

- ڕەشید، سابیر(2007) ڕۆمانی كوردی، خوێندنەوە و پرسیار، بەشی یەكەم، دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- ژووڤ، ڤەنسان(2012)، بووتیقای ڕۆمان، و: محەمەد ڕەحیم ئەحمەدی"د"، دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- کۆیی، دیوانی حاجی قادر(2707)، لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی: سەردار حەمید میران- کەریم مستەفا شارەزا، پێداچوونەوەی: مەسعوود محەمەد، شارە کتێبی میدیا، سنە.

- عەزیز، بێستون عارف(2022)، بابەت و تەکنیک لە دەقی ئەدەبیدا، چاپخانەی تاران, سلێمانی.

- هادی، سیامەند(2004)، مێژووی سەرهەڵدانی ڕۆمان، چاپخانەی تیشک، سلێمانی.

بە زمانی عەرەبی

- الجرماني، آراء عابد"د"(2022)، المیتا سرد في الروایة العربیة، دار التکوین للتألیف و الترجمة و النشر، سوریا.

- القاضي، محمد(2010)، معجم السردیات، دار محمد علی للنشر، تونس.

- باشا، عبدالرحمن(2001)، الروایە الكردیە، دار اراس للطباعە والنشر، مگبعە وزارە التربیە، الطبعە الاولی، كوردستان العراق.

- بورنوف، رولان - اوئیلیە، ریال(1991) عالم الروایة، ت: نهاد التكرلی، الطبعە الاولی، وزارە الثقافە والاعلام، دار الشۆون الثقافیە العامە، بغداد.

- التكرلی، نهاد(1985), الروایة الفرنسیه الجدیدة، الجزء الاول، دار الحریة للطباعە، بغداد.

- ثامر، فاضل(2013)، المبنی المیتا- سردي في الروایة، دار المدی، بغداد، العراق.

- جاسم، عباس عبد(2005)، ما وراء السرد- ما وراء الروایة، دار الشٶون الثقافیة العامة، بغداد، العراق.

- خریس، أحمد(2001)، العوالم المیتاقصیة في الروایة العربیة، دار الفارابی، الطبعة الأولی، بیروت.

- حمداوي، جمیل(2018)، المیتا سرد في القصة القصیرة بالمغریب، دار الریف للطبع و النشرالإلیکترونی، المملکة المغریبة.

- ف.ف کوزینوف(1986)، الروایە ملحمە عصر الحدیث، ت: جمیل نصیف التکریتی، الطبعة الثانیە، دار الشٶون الثقافیة العامة افاق عربیة، بغداد.

- قضاة "د"، محمد احمد(2000)، التشکیل الروائي عند نجیب محفوظ، المٶسسة العربیة للدراسات والنشر، بیروت.

- عناني، محمد"د"(2003)، المصطلحات الأدبیة الحدیثة، دراسة معجم إنجلیزي- عربي، الطبعة الثالثة، الشرکة المصریة العالمیة للنشر، لونجمان، شرکة أبو الهول للنشر.

- یقطین، سعید(2012)، قضایا الروایة العربیة الجدیدة، دار العربیة للعلوم ناشرون، بیروت.

بە زمانی ئینگلیزی

- Barth, John(1995), The Literature of Exhaustion.Metafiction, Ed. Mark Currie, New York.

- Baldick, Chris(2001), OXFORD university press- Second edition Published- UK.

- Ellis, B. A, William Neal(1978), Front of fiction the theory and practice of William H. Gass, Submitted to the Graduate Faculty of August.Gass, William H.(1970), Fiction and the Figures of life, Trent University Library, New York.

- ‌‌Hawthorn, Jeremy(1985), Studying The Novel: an introduction, Publisher: Londein Arnold, London, UK.

- Hutcheon, Linda(1980), Narcissistic Narrattive: The Metafictional Paradox: Wilfrid Laurier University Press Canada.

- Karadaghi, Rashid“PhD”(2012), The Azady- English- Kurdish, Dictionary, Third Edition, Published by: Nashr Ehsan.

- Levine, Jeremy A(2015), Metafiction as Genre Fiction, Scholarly Undergraduate Research Journal at Clark: Vol 1, Article 8.

- Lodge, David(1993), The Art of Fiction, Viking Penguin, USA.

- Longman Dictionary of Contemporary English for advanced learners(2009), Fifth edition, Publisher: Harlow- Pearson Longman.

- Prince, Gerald(1989), A Dictionary of Narratology, University of Nebraska Press, USA.

- Waugh, Patricia(1984), Metafiction The Theory and Practice of Self-Conscious Fiction, Routledge, London.

- Wales, Katie(2014), A Dictionary of stylistics, Third Edition, Published by Rout ledge, New York- USA.

بە زمانی فارسی

- داد، سیما(1378)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، واژەنامە مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اوروپائی بەشیوە تطبیقی توضیحی، انتشارات مروارید، تهران.

- صدری افشار، غلا محسین- حکمی، نسرین- حکمی، نسترن(1381)، فرهنگ معاصر فارسی، یک جلدی، ویراست جدید، چاپ سوم، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

- صادقی، جمال میر- صادقی"ذوالقدر"، میمنت میر(1388)، واژەنامە هنر داستان نویسی، فرهنگ تفصیلی اصطلاح های ادبیات داستانی، چاپ دوم، نشر کتاب مهناز، تهران.

- مردابادی, سعید سبزیان- كزازی, میر جلال الدین"د"(1388)، فرهنگ نظریه و نقد ادبی، واژگان ادبیات و حوزەهای وابستە انگلیسی- فارسی، انتشارات مروارید، تهران.

• بڵاوکراوەکان

- تەرەغە، محەمەد(2010)، خوێندنەوەی چیرۆکی چەتە لەڕوانگەی میتافیکشێنەوە، گۆڤاری ڕامان، ژ: 161.

- حاجی، سەنگەر قادر محمد"د"- کریم، دیار محمد(2022)، میتاڕۆمان لە ئەدەبی کوردیدا (ڕۆمانی کەناڵی مەیموونە چەکدارەکان بەنموونە)، گۆڤاری توێژەر، بەرگی"5"، ژ: "3", هەولێر.

- ڕەشید، فوئاد"د"(2009)، تەکنیکەکانی میتاڕۆمان لە دەقی "ناوێ لەم تێکستە بنێ"دا، گۆڤاری ڕامان، ژ: 141.

- ڕەسوڵ، گزنگ حسن(2024)، میتاگێڕانەوە شێوازێکی نووسینی گێڕانەوە لەناو گێڕانەوەدا و پراکتیزەکردنی لە کورتەچیرۆکی "مام وسوو"ی "عەبدوڵڵا سەراج"دا، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی، بەشی "B"، ژ: ٨2.

- سەڕاج، هاشم(2018)، زێبرا و میتاگێڕانەوە و مەینەتییەکانی نووسین، گۆڤاری ڕامان، ژ: 249+250.

- عارف، حسەین(1977)، شێوەكانی تەكنیك لە چیرۆكی ساڵانی دوای"1970"دا، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ، ژ: 63, سلێمانی.

• نامەی ئەکادیمی بە زمانە جیاوازەکان

- الخطیب، عبداللە عمر محمد(2006)، النسیج اللغوي في روایات الطاهر وطار، أطروحة دکتوراه، کلیة الدراسات العلیا، الجامعة الأردنیة.

- ڕەسوڵ حەمەد ڕەسوڵ، جیهانبینی لە ڕۆمانی كوردیدا، كرمانجی خواروو ساڵی (2000- 2010) ز، نامەی ماستەر، زانكۆی سلێمانی، فاكەڵتی زمان و زانستە مرۆڤایەتییەكان، سكوڵی زمان، بەشی كوردی، ساڵی 2012.

- شابو، سهام(2018)، المیتاقس في الروایة العربیة والجزائریة روایة سمیر قسیمي "تصریخ بضیاع" أنموذجا، رسالة ماجستیر، جامعة 8 مای 1945 قالمە.

- عەلی، ڕوناک سەڵاح(2024)، میتاگێڕانەوە لە ڕۆمانەکانی (عەبدوڵڵا سەڕاج)دا، نامەی دکتۆرا، کۆلێژی زمان، زانکۆی سەلاحەدین، هەولێر.

- غازی، محمود- عادل، احمد"2021"، جمالیات المیتاسرد في فنون ما بعد الحداثە، جامعە حلوان.

• پێگەی ئینتەرنێت

- https://www.geneseo.edu/~johannes/Metafiction.html

- Fr.wiktionary,org/wiki/meta-roman

- en.Wikipedia.Org/Wiki/The-Counterfeiters-(novel.(

- https://sv.wikipedia.org/wiki/Metaroman