An attempt to write the life and biography of Yousef Yaskeh (1593-1630)

Authors

  • Iraj Muradi Paqlawai بانکی کشتوکاڵ، سەردەشت، ئێران

DOI:

https://doi.org/10.25098/6.3.4

Keywords:

Ardalan, Halokhan, Shah Abbas Safavi, Kolahzar Khatoon, Zalm, Palangan

Abstract

The writing of kurdish history, especially the literary works of poets and scholars, has not yet been done in a unified manner due to the scattering of documents and writings. For example, Yousef Yaskeh is one of those poets. Yusuf also studied with Khan Ahmad Khan at Qala School. The poems of Yaskeh and Yousef have been recorded in the old Manuscript.Yusuf was a handsome boy, a good songwriter and dancer, and is known as the unrivaled master of Siachmaneh. In one of his poems, which he recites with his mother Yaskeh, he talks about his imprisonment in Khan Ahmad Khan prison. Historical sources have written about the love affair between this poet and Khan Ahmad Khan's wife. He has been imprisoned for this reason. The love story of Yousef Yaskeh can be heard in Ardalan, Shahrzour and Horaman regions. The story of this lover is heard in different geographical areas and is seen in places such as the castle, mountain and tomb of Yousef Yaskeh in these areas. In this article, an attempt has been made to compile the life and biography of the famous poet Yousef Yaskeh according to documents, sources and oral traditions.

References

ئەدمۆنز سیسیل، کورد و ترک و عرب (سیاسة ورحلات و بحوث عن الشمال الشرقی من العراق ١٩١٩-١٩٢٥)، وەرگێڕانی جرجیس فتح اللە، پەخشانگای ئاراس، هەولێر، ٢٠١٢

ئیبراهیم حاجی زەڵمی، خورماڵ (لێکۆڵینەوەیەکی سۆسیۆئەنسرۆپۆلۆژی)، چاپخانەی سیما، چاپی یەکەم، ٢٠٠٨

ئیبن ساعی الخازن (م: ٦٧٤ کۆچی)، الجامع المختصر فی عنوان التواریخ و عیون السیر، بەرگی ٩، چاپخانە (مطبعە السریانیە الکاتولیکیە)، بەغداد، ١٩٣٤

ئیبن حوقل خوردادبە (٢٨٠ کۆچی)، المسالک و الممالک، ئامادەکردن: موحەمەد مەخزووم، دارالاحیاء التراث العربی، بەیرووت، ١٩٨٨

ئیبن فەقیهـ هەمەدانی (٢٥٥-٣٤٠ کۆچی)، اخبار البلدان مجموع فی الجغرافیا، ئامادەکردن: فواد سزگین، فرانکفۆرت (ئەڵمان)، ١٩٨٧

ئیبن ئەسیر جزەری، الكامل في التاريخ تاريخ ابن الأثير، پەخشانگای بيت الأفكار الدولية، ٢٠٠٩

ئەردەڵانی ئیبراهیم کوڕی مەلا ئیسماعیل، دوذیل شرفنامە، ئامادەکردنی ئەنوەر سوڵتانی، لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین، سلێمانی، ٢٠٠٥

ئەزدی یەزید کوڕی موحەمەد، تاریخ الموصل، ئامادەکردن: ئەحمەد عەبدوڵا مەحموود، بەیرووت، ٢٠٠٦

ئەمینی کوورش و مورادی مەسعوود، ققنوس اسطورەای زاگرس (زندگی و هنر هیدر نودشەایی استاد مسلم سیاوچەمانە)، گۆڤاری (هنر و موسیقی)، ژمارە ١٧٥، تاران، ١٣٩٧ (٢٠١٨)

ئەیازی بورهان، آئینە سنندج، چاپ و پەخشانگا (؟)، سنە، ١٣٦٠ (١٩٨١)

بابانی عبدالقادر ڕۆستەم، سیرالاکراد در تاریخ و جغرافیای کردستان، ئامادەکردنی موحەمەد ڕەئووف تەوەکولی، چاپی سێهەم، پەخشانگای تەوەکولی، تاران، ١٣٩٢ (٢٠١٢)

بدلیسی شەرەفخان، شەرەفنامە، بەرگی ١ و ٢، وەرگێڕانی: سەلاحەدین ئاشتی، بنکەی ژین و چاپخانەی گوتار، ٢٠١٧

بڵبەری سەید عەبدوڵا، کەشکۆڵی چەند شاعیری کورد، (نووسراو لە ١٢٥٣-١٢٦٠کۆچی)، ٥٨ لاپەڕە، ئەرشیڤی سەعید حوسەینی، مەریوان

تووداری عبدالصمد، نورالانوار، پەخشانگای حسێنی نەسەب، سنە، ١٣٦٨ (١٩٨٩)

حەبیبی عەبدوڵا، دیوانوو بێسارانی، چاپی یەکەم، پەخشانگای کوردستان، سنە، ١٣٩٦ (٢٠١٦)

حەسەن جاف، کەشکۆڵی مەحموود پاشای جاف، بەرگی ١، لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین، سلێمانی، ٢٠١٤

حەکیم مەلا ساڵح، دیوانی بێسارانی، چاپخانەی میهەن، سنە، ١٣٧٥ (١٩٩٦)

سەعید ناکام، کورد لە مێژووی دراوسێکانیدا (سیاحەتنامەی ئەولیا چەلەبی)، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغداد، ١٩٧٩

خەزنەدار مارف، مێژووی ئەدەبی کورد، بەرگی ٢، چاپی یەکەم، پەخشانگای ئاراس، هەولێر، ٢٠٠٢

دێن گارسیا سیلوا فیگوئروا، سفرنامە سفیر اسپانیا در دربار شا‌ عباس اول، وەرگێڕانی غوڵامڕەزا سەمیعی، چاپی یەکەم، چاپخانەی نشر نو، تاران، ١٣٦٣ (١٩٨٤)

ڕەزاقولی موحەمەد ڕەستگار، چوار سەدە ئەدەبی نووسراوەی کوردی، گۆڤاری مەهاباد، ژمارە ١٧٠، ٢٠١٥

ڕەزاقولی موحەمەد ڕەستگار، یوسف یاسکە شاعری کرد از صدە دوازدهم هجری، هفتەنامە ڕۆژان، سنە، ژمارە ٦٩، ١٣٩٤ (٢٠١٥)

ڕەزاقولی موحەمەد ڕەستگار، یۆسف یاسکە شاعیری سەدەی دوازدەی کۆچی مانگی، گۆڤاری مەهاباد، ژمارە ١٧٥، ٢٠١٦

زرار سدیق توفیق، لە بارەی مێژوو و کولتووری کوردییەوە، چاپی یەکەم، دەزگای ڕۆشنبیری جەماڵ عیرفان، سلێمانی، ٢٠٢١

ژین (ڕۆژنامە)، ژمارە ١٣٩٥، (شعر و شاعرەکانمان: یوسف یاسکە ١)، مامۆستا نەجمەدین مەلا، سلێمانی، ١٩٥٧

ساڵحی مەحیەدین، سرود بادیە: در احوالی و آثار شعرای کورد و لک و لر، پەخشانگای کوردستان، سنە، ١٣٨٠ (٢٠٠١)

سوڵتانی موحەمەد عەلی، حدیقە سلطانی: احوال و آثار شاعران برجستە کرد و کردی¬سرایان کرمانشاه از عهد تیمور تا عهد حاضر، بەرگی ٣، چاپی یەکەم، پەخشانگای سۆها، تاران، ١٣٧٩ (٢٠٠٠)

سوڵتانی ئەنوەر، کەشکۆڵە شیعرێکی کوردی گۆرانی (کەشکۆڵی شێخ عبدالمومن مەردۆخی)، پەخشانگا تراستی سۆن، لەندەن، ١٩٩٨

سوڵتانی ئەنوەر، کۆنترین دەستخەتی شیعرەکانی بێسارانی پارێزراو لە دارالمخطوطاتی بەغدا، ژمارە ٩، گۆڤاری کەشکۆڵ، مەهاباد، ٢٠١٨

سەجادی عەلائەدین، مێژووی ئەدەبی کورد، پەخشانگای کوردستان، چاپ دووەم، سنە، ١٣٩٥ (٢٠١٦)

سەمەدی عەبدوڵا، تاملی بر کشکول محمود پاشا جاف و فهرست اشعار شاعران کرد در آن، گۆڤاری کەشکۆڵ (گۆڤاری دەستنووسەکانی ناوچە کوردنشینەکان)، ژمارە ٢، مەهاباد، ١٣٩٤ (٢٠١٤)

شاخەوان سدیق، ئەدەبیاتی هەورامی و چەند باسێک، وتارەکانی کونگرەی ئەدەبی هەورامی لە هەڵەبجە، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی، ٢٠٢١

شەریفی ئەحمەد، مەحزوونی یا بێسارانی، ژمارە ٧، گۆڤاری گزینگ، سوید، ١٩٩٥

شەریفی مەحموود، کەشکۆڵی ڕەنگاوڕەنگ، (نووسراو لە ١٩٧٠-١٩٩٨)، ئەرشیڤی عومەر بووتیمار لە ئاوایی پیرسەفای مەریوان

شەیدا قازی عەبدوڵا مەردۆخی، تاریخ سلاطین هورامان، ئامادەکردنی ئەحمەد نەزیری، پەخشانگای پەرتەو بەیان، سنە، ١٣٨٣ (٢٠٠٤)

عەبدوڕەقیب یۆسف، ئەشکەوتی خان ئەحمەد خان و قەڵات و شوورەی زەڵم، گۆڤاری مێژوو، ژمارە ٨، کۆمەڵەی ڕۆشنبیری مێژوویی کوردستان، هەولێر، پاییزی ٢٠٠٨

عومەر ئیسماعیل مارف، قەڵای وسوو ئاسکە لە دەربەند دەستکردی خان ئەحمەد خانی والی ئەردەڵان، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ژمارە ٧٧٩٩، دووشمە ٢٥/٠٢/٢٠١٩

عومەری ئیبن فەزلوڵا، مسالک الابصار فی ممالک الامصار، سەفەر ٣، ئامادەکردن: ئەحمەد عەبدولقادر شازەلی، ئەبووزەبی، ٢٠٠٤

عەلیخانی ڕۆستەم، تاریخ والیان اردلان، چاپی یەکەم، پەخشانگای کالج، سنە، ١٣٩٥ (٢٠١٦)

عەلیخانی ڕۆستەم، یوسف بیلواری شاعر و خوانندە عهد صفوی، چاپی یەکەم، پەخشانگای کالج، سنە، ١٣٩٤ (٢٠١٤)

فەخری موسلیم، بێسارانی و خاڵی ونبوو، گۆڤاری سروە، ژمارە ١٧٣، ورمێ، ١٣٧٩ (٢٠٠٠)

قازی مەلا موحەمەد شەریف، زبدة التواریخ سنندجی در تاریخ کردستان، ئامادەکردنی موحەمەد ڕەئووفی تەوەکولی، چاپی دووەم، پەخشانگای تەوەکولی، تاران، ١٣٨٧ (٢٠٠٨)

قەرەداغی موحەمەد عەلی، دیوانی ڕەنجووری (مەلا عومەری زەنگەنە)، چاپخانە آفاق عربیة، بەغداد، ١٩٨٣

قەرەداغی موحەمەد عەلی، بەرەو پڕۆژەی دەستخەتە کوردییەکان (دیوانی بێسارانی و بنەماڵەی قەرداغی)، ژمارە ٢٠٢٩، ڕۆژنامەی هاوکاری، ١١ ئەیلوولی ١٩٩٤

قەرەداغی موحەمەد عەلی، دیوانی مەولەوی، بەرگی ١ و ٢، بڵاوکراوەکانی ئاکادمیای کوردی هەولێر، ٢٠١٥

حەسەن کۆچ، مەڵبەندەکانی بەڕێوەبردنی شارەزوور لە سەردەمی عوسمانیدا، وەرگێڕ: کامەران کوردەوار، ژمارە ٢٥ گۆڤاری خاڵ، سەنتەری زەهاوی لە سلێمانی، ٢٠٢٠

کەماڵ فواد، دەستنووسی یاداشتی کاتی وانەگوتنەوە لە بەشی کوردی زانکۆی سلێمانی – ساڵی ١٩٧٢، ئەرشیڤی کتیبخانەی دکتۆر کەماڵ فواد لە بنکەی ژین، سلێمانی

موحەمەد یۆسف والە قەزوینی ئێسفەهانی، خلد برین (ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم)، ئامادەکردنی موحەمەد ڕەزا نەسیری، چاپی یەکەم، پەخشانگای انجمن آثار مفاخر ایران، تاران، ١٣٨٠ (٢٠٠١)

مودەڕس مەلا عەبدولکەریم، بنەماڵەی زانیاران، پەخشانگای کتێبی کانی، سنە، ١٣٨٩ (٢٠١٠)

موفتی¬زادە موحەمەد سدیق، لێکۆڵینەوەی ئەدەبی کوردی، ئامادەکردنی موحەمەد عەلی قەرەداغی، لە بڵاوکراوەکانی ئاکادمیای کوردی، هەولێر، ٢٠١٨

مونشی ئەسکەندەر بەگ، تاریخ عالم آرای عباسی، ئامادەکردنی فەرید مورادی، بەرگی ١-٢-٣، پەخشانگای نگاه، تاران، ١٣٩٠ (٢٠١٠)

مونەجم مەلا جەلالەدین، تاریخ عباسی یا روزنامە ملا جلال، ئامادەکردنی سەیفوڵا وەحیدنیا، پەخشانگای وەحید، تاران، ١٣٦٦ (١٩٨٧)

مورادی ئیرەج، فەرهەنگی ڕوەکناسی کوردستان، پەخشانگای کانی، سنە، ٢٠١٥

مورادی ئیرەج، شاعیرانی کۆنی کەڵاتەرزان، بەرگی ١، لە بڵاوکراوەکانی زانکۆی سۆران، ٢٠١٩

موکری موحەمەد، نسخ خطی دو کتاب سراج الطریق و ریاض الخلود: ابوبکر هدایة الله الحسینی الگورانی الکردی الشاهویی، گۆڤاری یادگار، ژمارە ٤٦ و ٤٧، تاران، ١٣٢٧ (١٩٤٨)

مینۆرسکی ڤلادیمیر، مینۆرسکی و کرد، وەرگێڕانی ئەنوەری سوڵتانی، چاپەمەنی مانگ، بانە، ٢٠١٨

مەردۆخ شێخ موحەمەد، تاریخ کورد و کردستان و توابع یا تاریخ مردوخ، بەرگی ٢، چاپی یەکەم، چاپخانە غەریقی، سنە، ١٣٥٢ (١٩٧٣)

مەستوورە ئەردەڵان، تاریخ کردهای اردلان (تتمە زبدة التواریخ سنندجی اثر محمد شریف قاضی اردلان)، ئامادەکردنی سیامەند خەلیلی، چاپی یەکەم، پەخشانگای کوردستان، سنە، ١٣٩٣ (٢٠١٣)

مەستوورە ئەردەڵان، تاریخ ئەردەڵان، ئامادەکردن: ناسر ئازادپوور، چاپی یەکەم، چاپخانەی بەهرامی، کرماشان، ١٣٣٢ (١٩٥٣)

مەئموون بەگ، مذکرات مامون بک بن بیکە بک، ئامادەکردن: موحەمەد جەمیل ڕۆژبەیانی و شوکور موستەفا، چاپخانە مطبعە المجمع العلمی العراق، بەغداد، ١٩٨٠

وەقایع نگار کوردستانی عەلی ئەکبەر، حدیقە ناصریه و مرآت الظفر در جغرافیا و تاریخ کردستان، ئامادەکردنی موحەمەد ڕەئووف تەوەکولی، چاپی دووەم، پەخشانگای تەوەکولی، تاران، ١٣٨٤ (٢٠٠٥)

یاقووت حەمەوی

Published

2022-06-16

How to Cite

مورادی باقلاوایی ئ. . (2022). An attempt to write the life and biography of Yousef Yaskeh (1593-1630) . The Scientific Journal of Cihan University– Sulaimaniya, 6(3), 60-91. https://doi.org/10.25098/6.3.4

Issue

Section

Volume 6 Issue 3 (Special Issue)